Tajemnica zawodowa w gabinecie psychologa. Kiedy tajemnica zawodowa ma swoje granice (stan prawny 2026-2028)

Zaufanie to fundament relacji z psychologiem. Pacjenci, powierzając swoje najgłębsze myśli, muszą mieć pewność, że pozostaną one za zamkniętymi drzwiami gabinetu. I co do zasady – tak właśnie jest. Tajemnica zawodowa to standard etyczny oraz obowiązek prawny. Sytuacja prawna w Polsce jest jednak w okresie przejściowym, co może budzić pytania. W tym artykule wyjaśniam, na czym polega tajemnica zawodowa psychologa, jakie przepisy ją regulują, kiedy ma ona swoje granice.

Dwa filary tajemnicy: stan obecny i przyszły

Sytuacja prawna jest w Polsce w trakcie zmiany, dlatego warto znać dokładny harmonogram:

• 6 czerwca 2025 r. – Projekt wpłynął do Sejmu
• 23 stycznia 2026 r. Sejm przyjął poprawki Senatu
• 12 lutego 2026 r. Prezydent RP podpisał nową ustawę o zawodzie psychologa.
• 18 lutego 2026 r. ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw (Dz.U. 2026 poz. 187). Od tej daty liczy się vacatio legis.
• 5 marca 2026 r. weszły w życie pierwsze przepisy organizacyjne (Komitet Organizacyjny Izb Psychologów, spis psychologów — art. 139 i art. 151–159).
• 19 maja 2028 r. pełne wejście w życie nowej ustawy (2 lata i 3 miesiące od ogłoszenia, zgodnie z art. 161). W tym dniu ustawa z 2001 r. zostaje uchylona.

Stan obecny (do 19 maja 2028 r.) – Ustawa z 2001 r.

Obowiązująca ustawa w art. 14 jasno określa fundamenty tajemnicy zawodowej:

Art. 14. Ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów

1. Psycholog ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z klientem, uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.

2. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie może być ograniczony w czasie.

3. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy:

1) poważnie jest zagrożone zdrowie, życie klienta lub innych osób;
2) tak stanowią ustawy.

 

Stan przyszły (od 19 maja 2028 r.) – Ustawa z 2026 r.

Nowa ustawa precyzuje i rozszerza obowiązek tajemnicy w art. 27. Przepis jest znacznie bardziej szczegółowy niż dotychczasowy:

Art. 27 ust. 1 Ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów

1. Psycholog jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem świadczeń psychologicznych.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy:

1) wynika to z odrębnych przepisów;

2) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia odbiorcy świadczeń psychologicznych lub innych osób;

3) zachodzi potrzeba, wyłącznie w celu udzielenia dalszych świadczeń psychologicznych, przekazania osobie, o której mowa w art. 26 ust. 7, niezbędnych informacji o odbiorcy świadczeń psychologicznych związanych z udzielanym świadczeniem psychologicznym, po uprzednim uzyskaniu na to zgody odbiorcy świadczeń psychologicznych lub jego przedstawiciela ustawowego;

4) świadczenie psychologiczne zostało wykonane na zlecenie podmiotu uprawnionego na podstawie odrębnych przepisów – wyłącznie w odniesieniu do tego podmiotu;

5) odbiorca świadczeń psychologicznych lub jego przedstawiciel ustawowy wyrazi pisemną zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o skutkach jej ujawnienia, chyba że dobro odbiorcy świadczeń psychologicznych jest zagrożone, a zgodę na ujawnienie tajemnicy wyraził wyłącznie przedstawiciel ustawowy;

6) psycholog składa zeznania i wyjaśnienia w trakcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej psychologów – w zakresie okoliczności objętych postępowaniem.

3. W przypadku gdy świadczenie psychologiczne jest udzielane jednocześnie więcej niż jednemu odbiorcy świadczeń psychologicznych, pisemna zgoda na ujawnienie tajemnicy jest wymagana od wszystkich odbiorców tego świadczenia psychologicznego.
4. W przypadkach, o których mowa w ust. 2 i 3, ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie. W przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 5, zakres ujawnienia tajemnicy może zostać ograniczony przez odbiorcę świadczeń psychologicznych lub jego przedstawiciela ustawowego.
5. Psycholog jest związany tajemnicą również po śmierci odbiorcy świadczeń psychologicznych, chyba że zgodę na ujawnienie tajemnicy wyrazi w formie pisemnej osoba bliska w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Osoba bliska wyrażająca zgodę na ujawnienie tajemnicy może określić niezbędny zakres jej ujawnienia.
6. Zwolnienia z tajemnicy, o którym mowa w ust. 5, nie stosuje się, jeżeli ujawnieniu tajemnicy sprzeciwiła się inna osoba bliska lub za życia sprzeciwił się temu odbiorca świadczeń psychologicznych. Sprzeciw dołącza się do dokumentacji psychologicznej odbiorcy świadczeń psychologicznych
7. W przypadku sporu między osobami bliskimi o ujawnienie tajemnicy lub o zakres jej ujawnienia zgodę na ujawnienie tajemnicy wyraża sąd, o którym mowa w art. 628 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, z późn. zm.3)), w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby bliskiej lub psychologa. Psycholog może wystąpić z wnioskiem do sądu także w przypadku uzasadnionych wątpliwości, czy osoba występująca o ujawnienie tajemnicy lub sprzeciwiająca się jej ujawnieniu jest osobą bliską. Sąd, wyrażając zgodę na ujawnienie tajemnicy, może określić zakres jej ujawnienia.

Nowa ustawa wprowadza też wprost zasadę, że tajemnica obowiązuje po śmierci pacjenta (art. 27 ust. 5), a jej ujawnienie po śmierci wymaga pisemnej zgody osoby bliskiej. Co najważniejsze, nowa ustawa znacząco wzmacnia pozycję procesową psychologa, dając pacjentom jeszcze większą pewność dyskrecji.

Kiedy psycholog z własnej inicjatywy musi ujawnić tajemnicę?

Istnieją dwie kluczowe sytuacje, w których tajemnica zawodowa psychologa jest uchylana. Obie dotyczą ochrony fundamentalnych wartości i są precyzyjnie opisane w polskim prawie.

Bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia

Pierwszy i najważniejszy wyjątek, obecny w obu ustawach, to sytuacja, w której poważnie zagrożone jest życie lub zdrowie klienta lub innych osób.

Art. 14 ust. 3 Ustawy o zawodzie psychologa

Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy: 1) poważnie jest zagrożone zdrowie, życie klienta lub innych osób;

Nowa ustawa z 2026 r. powiela ten wyjątek Art. 27 ust. 2 pkt 2 Ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy: […] zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia odbiorcy świadczeń psychologicznych lub innych osób;

Jeśli psycholog uzyska wiarygodne informacje, że jego klient ma konkretny plan samobójczy i środki do jego realizacji, jego nadrzędnym obowiązkiem staje się ochrona życia. W takiej sytuacji musi podjąć adekwatne działania – poinformować rodzinę, wezwać pogotowie ratunkowe lub zawiadomić policję. Podobna zasada obowiązuje, gdy klient w sposób realny zagraża życiu lub zdrowiu innych.

Prawny obowiązek zgłoszenia najcięższych przestępstw (art. 240 kk)

Drugi wyjątek wynika z Kodeksu karnego i dotyczy każdego, w tym psychologa. Chodzi o prawny obowiązek zawiadomienia organów ścigania o wyliczonych, najcięższych przestępstwach. Niezgłoszenie takiej informacji, gdy posiada się o niej wiarygodną wiadomość, samo w sobie jest przestępstwem.

Art. 240 § 1 Kodeksu karnego

Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118 ludobójstwo, art. 118a udział w masowym zamachu, art 120–124, art. 127 zamach stanu, art. 128 zamach na organ konstytucyjny RP, art. 130 szpiegostwo, art. 134 zamach na życie Prezydenta RP, art. 140 zamach na jednostkę sił zbrojnych RP, obiekt albo urządzenie o znaczeniu obronnym, art. 148 zabójstwo, art. 148a przyjęcie zlecenia zabójstwa człowieka, art. 156 spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, art. 163 sprowadzenie zdarzenia niebezpiecznego, art. 166 przejęcie kontroli nad statkiem wodnym lub powietrznym albo publicznym środkiem transportu lądowego, art. 189 pozbawienie człowieka wolności, art 197 § 3–5, art. 198 seksualne wykorzystanie bezradności lub niepoczytalności innej osoby, art. 200 obcowanie płciowe z małoletnim, art. 252 wzięcie lub przetrzymywanie zakładnika lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym, nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

 

Superwizja — omówienie przypadku bez ujawnienia tajemnicy

Warto tu jeszcze wspomnieć o superwizji, czyli konsultowanie własnej pracy z doświadczonym superwizorem, jest standardem zawodowym i narzędziem dbałości o jakość udzielanej pomocy. Co do zasady nie narusza tajemnicy zawodowej — pod warunkiem że omawiane przypadki są przedstawiane w sposób zanonimizowany, bez danych pozwalających na identyfikację klienta. Superwizor nie udziela świadczeń temu pacjentowi, więc superwizja nie mieści się w żadnym z sześciu wyjątków ustawowych. Jeśli jednak opis przypadku byłby na tyle szczegółowy, że pozwalałby rozpoznać konkretną osobę, pojawia się problem zarówno prawny, jak i etyczny.

Kiedy psycholog może zostać zwolniony z tajemnicy służbowej?

Nawet najsilniejsza tajemnica zawodowa ma swoje granice procesowe. Artykuł 180 Kodeksu postępowania karnego reguluje, kto i na jakich warunkach może zobowiązać psychologa do ujawnienia informacji objętych tajemnicą. Obecnie — na podstawie aktualnie obowiązującego brzmienia art. 180 § 1 kpk — psycholog należy do ogólnej kategorii osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy zawodowej. Oznacza to, że może on odmówić zeznań, jednak zarówno sąd, jak i prokurator mogą go z tego obowiązku zwolnić.

Art. 180. Kodeksu postępowania karnego [Tajemnica zawodowa i służbowa]

1. Osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie.

Nowa ustawa o zawodzie psychologa z 2026 r. zmienia ten stan rzeczy w sposób znaczący. Jej art. 134 nowelizuje art. 180 § 2 kpk, dodając słowo „psychologa” do katalogu zawodów objętych silniejszą ochroną procesową — obok notariusza, adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarza i dziennikarza . Zmiana ta wejdzie w życie 19 maja 2028 r. razem z całą ustawą. Obecne brzmienie poniżej:

Art. 180. Kodeksu postępowania karnego [Tajemnica zawodowa i służbowa]

2. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej, mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

 

Inne sytuacje, w których tajemnica może zostać uchylona

Warto podkreślić, że ustawa z 2001 r. w art. 14 ust. 3 wymienia jedynie dwa wyjątki od tajemnicy: zagrożenie życia lub zdrowia oraz przypadki, gdy „tak stanowią ustawy”. Ten drugi wyjątek był furtką do innych aktów prawnych, ale sama ustawa nie precyzowała żadnych szczegółów. Psycholog musiał szukać podstawy w kilku różnych ustawach jednocześnie.

Nowa ustawa z 2026 r. po raz pierwszy zebrała wszystkie wyjątki w jednym miejscu i opisała je wprost w art. 27 ust. 2. Poza omówionymi już przypadkami zagrożenia życia i obowiązku z art. 240 kk, przepis ten reguluje także następujące sytuacje:

Zlecenie sądu lub innego uprawnionego podmiotu. Gdy psycholog działa na zlecenie sądu — na przykład w sprawie o ubezwłasnowolnienie, ustalenie kontaktów z dzieckiem czy ocenę poczytalności — jest zobowiązany przekazać wyniki badania zleceniodawcy. Tajemnica zostaje uchylona, ale wyłącznie wobec tego podmiotu i wyłącznie w zakresie zlecenia. Psycholog nie może tych samych informacji ujawniać rodzinie, pracodawcy ani nikomu innemu (art. 27 ust. 2 pkt 4).

Małoletni pacjent i prawa rodzicielskie. Rodzic lub opiekun prawny dziecka jest jego przedstawicielem ustawowym i co do zasady może wyrazić zgodę na ujawnienie tajemnicy. Nowa ustawa wprowadza jednak istotne zastrzeżenie: jeśli ujawnienie informacji mogłoby zagrozić dobru dziecka — na przykład gdy sprawcą przemocy jest sam rodzic — psycholog może odmówić ujawnienia, nawet wobec osoby posiadającej pełnię praw rodzicielskich (art. 27 ust. 2 pkt 5).

Zgoda pacjenta. Pacjent może w każdej chwili pisemnie zwolnić psychologa z obowiązku zachowania tajemnicy — w całości lub w określonym przez siebie zakresie. Psycholog nie może jednak ujawnić więcej, niż wynika z udzielonej zgody (art. 27 ust. 2 pkt 5).

Przekazanie informacji innemu specjaliście. Jeśli pacjent jest kierowany do innego psychologa lub specjalisty, psycholog może przekazać niezbędne informacje — ale wyłącznie za uprzednią zgodą pacjenta i tylko w zakresie niezbędnym do udzielenia dalszego świadczenia (art. 27 ust. 2 pkt 3).

Postępowanie dyscyplinarne. Jeśli psycholog staje przed sądem dyscyplinarnym izby psychologów, może ujawnić informacje objęte tajemnicą w zakresie niezbędnym do obrony w tym postępowaniu. To wyjątek chroniący samego psychologa (art. 27 ust. 2 pkt 6).

Warto tu jeszcze wspomnieć o superwizji, czyli konsultowanie własnej pracy z doświadczonym superwizorem, jest standardem zawodowym i narzędziem dbałości o jakość udzielanej pomocy. Co do zasady nie narusza tajemnicy zawodowej — pod warunkiem że omawiane przypadki są przedstawiane w sposób zanonimizowany, bez danych pozwalających na identyfikację klienta. Superwizor nie udziela świadczeń temu pacjentowi, więc superwizja nie mieści się w żadnym z sześciu wyjątków ustawowych. Jeśli jednak opis przypadku byłby na tyle szczegółowy, że pozwalałby rozpoznać konkretną osobę, pojawia się problem zarówno prawny, jak i etyczny.

 

Kara za bezprawne ujawnienie tajemnicy

Naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej bez podstawy prawnej jest przestępstwem. Mówi o tym art. 266 Kodeksu karnego.

Art. 266 § 1 Kodeksu karnego

Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

 

Podsumowanie

Tajemnica zawodowa psychologa to fundament, chroniony przez prawo w sposób szczególny. Jej granice wyznacza troska o najwyższą wartość – ludzkie życie i bezpieczeństwo najsłabszych. Pacjent może czuć się bezpiecznie, ale musi mieć świadomość, że w ekstremalnych sytuacjach psycholog ma prawny obowiązek działania.

Bibliografia

[1] Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. 2019 poz. 1026) – Zobacz treść

[2] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 2024 poz. 17), art. 240. – Zobacz treść

[3] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2024 poz. 37), art. 180. – Zobacz treść

[4] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 2024 poz. 17), art. 266. – Zobacz treść

[5] Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów (Dz.U. 2026 poz. 187) – Zobacz treść w ISAP

Zastrzeżenie: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej sytuacji prawnej zalecam konsultację z adwokatem lub radcą prawnym.