Trójkąt dramatyczny Karpmana, opracowany w 1968 roku, to psychologiczny i społeczny model opisujący destrukcyjne interakcje międzyludzkie, oparty na trzech płynnych rolach: ofiary, ratownika i prześladowcy. Osoby uwikłane w ten trójkąt rzadko przyjmują swoje role w celu rzeczywistego rozwiązania problemu; służą one raczej ukrytym motywom, zapewniając uczestnikom określone „korzyści” psychologiczne i realizację nieświadomych skryptów życiowych, co nieuchronnie prowadzi do chronicznych konfliktów.
Ofiara („biedny ja”) – czuje się bezradna, uciśniona i niezdolna do podejmowania decyzji. Unika odpowiedzialności za swoje życie, szukając ratownika, który rozwiąże jej problemy, co w rzeczywistości utrwala jej zależność.
Ratownik („pozwól mi sobie pomóc”) – pomaga często wbrew sobie, napędzany poczuciem winy. Uzależnia ofiarę od siebie, odbierając jej sprawczość. Pomaganie innym jest dla niego ucieczką przed własnymi lękami i problemami.
Prześladowca („to twoja wina”) – kontroluje, krytykuje i obwinia innych. Przyjmuje postawę sztywną i autorytarną, utrzymując ofiarę w poczuciu winy i niższości.
Model wyjścia z powyższych zależności opracowała Acey Choy, a jej koncepcja nosi nazwę Trójkąta zwycięzcy.